U xơ tuyến tiền liệt là gì? Nguyên nhân, chẩn đoán, triệu chứng

U xơ tuyến tiền liệt là vấn đề nam khoa thường gặp ở nam giới trung niên và cao tuổi. Hãy cùng tìm hiểu u xơ tuyến tiền liệt là gì, nguyên nhân hình thành, dấu hiệu nhận biết cũng như phương pháp chẩn đoán giúp người bệnh phát hiện sớm, theo dõi và điều trị kịp thời, hạn chế biến chứng nguy hiểm.

U xơ tuyến tiền liệt là gì?

U xơ tuyến tiền liệt hay còn gọi là phì đại lành tính tuyến tiền liệt, xảy ra khi các tế bào tuyến và mô đệm phát triển quá mức, làm kích thước tuyến tiền liệt to dần theo thời gian. Đây là một trong những bệnh phổ biến nhất ở nam giới và được xem là một phần của quá trình lão hóa sinh lý tự nhiên.

Tỷ lệ mắc bệnh này là 51% ở nam giới từ 60 – 69 tuổi và từ 75 – 90% ở nam giới trên 80 tuổi. Đây không phải là ung thư, nhưng khối u xơ có thể chèn ép vào niệu đạo và cổ bàng quang, gây cản trở dòng nước tiểu. (1)

Các triệu chứng u xơ tiền liệt tuyến điển hình

U xơ tuyến tiền liệt ở nam giới thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu, các biểu hiện dễ bị nhầm lẫn với rối loạn tiểu tiện thông thường do tuổi tác. Khi kích thước tuyến tiền liệt tăng lên và chèn ép niệu đạo, người bệnh sẽ xuất hiện các triệu chứng đặc trưng, được chia thành hai nhóm chính là hội chứng tắc nghẽn và hội chứng kích thích đường tiểu dưới.

1. Hội chứng tắc nghẽn

Đây là nhóm triệu chứng phổ biến nhất, xảy ra do khối u xơ gây cản trở dòng nước tiểu. Người bệnh thường gặp tình trạng tiểu khó, phải rặn khi đi tiểu, tia nước tiểu yếu hoặc bị ngắt quãng. Thời gian tiểu kéo dài, cảm giác tiểu không hết và nhỏ giọt sau tiểu cũng là dấu hiệu điển hình. Về lâu dài, tình trạng này có thể dẫn đến bí tiểu cấp hoặc tồn dư nước tiểu nhiều trong bàng quang.

2. Hội chứng kích thích

Hội chứng này liên quan đến sự tăng nhạy cảm của bàng quang. Người bệnh có cảm giác buồn tiểu thường xuyên, tiểu nhiều lần trong ngày, đặc biệt là tiểu đêm. Một số trường hợp còn kèm theo tiểu gấp, khó nhịn tiểu, gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt và giấc ngủ.

Người bị u xơ tuyến tiền liệt thường phải đi tiểu nhiều lần trong đêm, ảnh hưởng đến giấc ngủ

Nguyên nhân và đối tượng nguy cơ cao bị u xơ tiền liệt tuyến

Bên cạnh quá trình lão hóa tự nhiên, yếu tố di truyền, chủng tộc, lối sống và các bệnh lý nền cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc u xơ tuyến tiền liệt.

1. Yếu tố tuổi tác và lão hóa

Nguy cơ u xơ tuyến tiền liệt tăng dần theo độ tuổi. Quá trình lão hóa làm thay đổi hoạt động của hệ trục nội tiết nam, đặc biệt là sự mất cân bằng giữa testosterone và dihydrotestosterone (DHT). Hormone dihydrotestosterone gia tăng gây kích thích tế bào mô tuyến tiền liệt tăng sinh quá mức, dẫn đến phì đại lành tính.

2. Yếu tố di truyền và chủng tộc

Nam giới có cha hoặc anh em ruột mắc u xơ tuyến tiền liệt thường có nguy cơ cao hơn so với người bình thường. Yếu tố di truyền ảnh hưởng đến cấu trúc mô tuyến và khả năng đáp ứng với hormone nam. Ngoài ra, tỷ lệ mắc bệnh cũng có sự khác biệt giữa các chủng tộc, trong đó nam giới gốc châu Âu và châu Phi có nguy cơ cao hơn so với nam giới châu Á.

3. Lối sống và bệnh lý nền

Lối sống ít vận động, thừa cân, béo phì và chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa có thể thúc đẩy quá trình tăng sinh tuyến tiền liệt. Các bệnh lý nền như đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp và viêm tuyến tiền liệt mãn tính cũng được xem là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc u xơ tuyến tiền liệt và khiến bệnh tiến triển nhanh hơn.

Các phương pháp chẩn đoán u xơ tuyến tiền liệt

Chẩn đoán u xơ tiền liệt tuyến giúp đánh giá ảnh hưởng của bệnh đến đường tiểu và loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác như ung thư tuyến tiền liệt. Thông thường, bác sĩ sẽ phối hợp giữa thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng để đưa ra kết luận phù hợp.

1. Thăm khám lâm sàng

Thăm khám lâm sàng là bước đầu quan trọng trong quá trình chẩn đoán. Bác sĩ sẽ khai thác kỹ triệu chứng rối loạn tiểu tiện, thời gian xuất hiện và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Sau đó, thực hiện thăm khám trực tràng để đánh giá kích thước, mật độ và bề mặt. Tuyến tiền liệt phì đại lành tính thường có bề mặt nhẵn, đàn hồi và không đau khi sờ nắn.

2. Xét nghiệm cận lâm sàng

Các xét nghiệm cận lâm sàng giúp củng cố chẩn đoán và theo dõi bệnh. Siêu âm tuyến tiền liệt qua bụng hoặc trực tràng cho phép xác định kích thước, thể tích tuyến và lượng nước tiểu tồn dư. Xét nghiệm PSA máu hỗ trợ phân biệt u xơ lành tính với ung thư tuyến tiền liệt. Ngoài ra, xét nghiệm nước tiểu, đo niệu dòng đồ và chụp hình ảnh khi cần thiết giúp đánh giá mức độ tắc nghẽn và biến chứng kèm theo.

Siêu âm tuyến tiền liệt là phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường được áp dụng

Các phương pháp điều trị u xơ tuyến tiền liệt hiệu quả nhất

Điều trị u xơ tuyến tiền liệt cần được cá thể hóa dựa trên mức độ phì đại, triệu chứng lâm sàng, tuổi tác và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Mục tiêu chính là cải thiện dòng tiểu, giảm triệu chứng khó chịu và phòng ngừa biến chứng lâu dài.

1. Dùng thuốc

Điều trị nội khoa thường được chỉ định cho các trường hợp triệu chứng nhẹ đến trung bình. Các nhóm thuốc thường sử dụng gồm thuốc chẹn alpha giúp làm giãn cơ trơn cổ bàng quang và niệu đạo, từ đó cải thiện dòng nước tiểu nhanh chóng.

Bên cạnh đó, thuốc ức chế men 5-alpha reductase có tác dụng làm giảm kích thước tuyến tiền liệt bằng cách hạn chế chuyển hóa testosterone thành dihydrotestosterone. Việc dùng thuốc cần tuân thủ chỉ định và theo dõi định kỳ để đánh giá hiệu quả và tác dụng phụ.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc chẹn alpha và thuốc ức chế men 5-alpha reductase, người bệnh có thể phối hợp thêm các thảo dược tự nhiên trong phác đồ điều trị nội khoa. Nhiều nghiên cứu hiện nay cho thấy một số hoạt chất thiên nhiên mang lại hiệu quả hỗ trợ thông qua các cơ chế như giảm viêm, hạn chế phù nề mô tuyến, điều hòa tác động androgen và ức chế hoạt động của men 5-alpha reductase.

Nhờ đó, quá trình chuyển hóa hormone và sự tăng sinh tế bào biểu mô tuyến tiền liệt được kiểm soát tốt hơn, đồng thời làm giảm áp lực cản trở lên niệu đạo.

Tiêu biểu có thể kể đến các tinh chất Pygeum Africanum, Saw Palmetto, Pumpkin Seed,… Khi được kết hợp hợp lý, các tinh chất trên mang lại nhiều lợi ích hỗ trợ đáng kể như:

• Làm giảm các triệu chứng rối loạn đường tiểu dưới gồm tiểu đêm, tiểu gấp, tiểu nhiều lần, tiểu khó, tiểu ngắt quãng và tiểu kéo dài.
• Cải thiện lưu lượng dòng tiểu và hạn chế lượng nước tiểu tồn dư trong bàng quang.
• Hỗ trợ kiểm soát viêm tuyến tiền liệt mãn tính, làm chậm tiến triển bệnh và giảm nguy cơ biến chứng.
• Góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và duy trì phong độ sinh lý nam giới.

2. Phẫu thuật

Phẫu thuật được áp dụng khi điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc xuất hiện biến chứng như bí tiểu tái diễn, nhiễm trùng tiết niệu, sỏi bàng quang. Các phương pháp phổ biến gồm cắt đốt nội soi tuyến tiền liệt qua niệu đạo và các kỹ thuật xâm lấn tối thiểu hiện đại. Phẫu thuật giúp giải phóng nhanh tình trạng tắc nghẽn, cải thiện rõ rệt chất lượng sống cho người bệnh.

Xem thêm: U xơ tuyến tiền liệt có nên mổ không? Bác sĩ chỉ định khi nào?

Chế độ ăn uống và sinh hoạt cho người bệnh

Điều chỉnh chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng, cải thiện chức năng tiểu tiện và hạn chế các bất tiện trong sinh hoạt thường ngày:

• Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây tươi, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt nhằm hỗ trợ tiêu hóa, hạn chế táo bón – yếu tố làm tăng áp lực lên bàng quang.
• Bổ sung thực phẩm giàu kẽm và lycopene như hàu, cá biển, cà chua chín, dưa hấu giúp hỗ trợ sức khỏe tuyến tiền liệt.
• Hạn chế thịt đỏ, mỡ động vật, đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn vì có thể thúc đẩy phản ứng viêm và làm nặng triệu chứng đường tiểu.
• Giảm tiêu thụ rượu bia, cà phê, trà đặc và đồ uống có ga do các chất kích thích này dễ gây tiểu gấp, tiểu nhiều lần.
• Uống đủ nước mỗi ngày, chia đều trong ngày và hạn chế uống nhiều nước vào buổi tối để giảm tình trạng tiểu đêm.
• Duy trì vận động thể chất nhẹ đến vừa như đi bộ, yoga, bơi lội giúp cải thiện tuần hoàn vùng chậu và giảm ứ trệ nước tiểu.
• Tránh ngồi lâu, hạn chế nhịn tiểu kéo dài và tạo thói quen đi tiểu đúng giờ để bảo vệ chức năng bàng quang.
• Ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ nhằm theo dõi tiến triển bệnh và điều chỉnh phác đồ kịp thời.

Làm sao để phòng ngừa u xơ tiền liệt tuyến?

Mặc dù u xơ tiền liệt tuyến liên quan chặt chẽ đến quá trình lão hóa và không thể phòng tránh hoàn toàn, nam giới vẫn có thể chủ động giảm nguy cơ mắc bệnh và làm chậm tiến triển thông qua các biện pháp sau:

• Duy trì lối sống vận động đều đặn, ưu tiên các hoạt động như đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe giúp cải thiện tuần hoàn vùng chậu và hỗ trợ chức năng tiết niệu.
• Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu kẽm, hạn chế chất béo bão hòa, thịt đỏ và đồ ăn chế biến sẵn.
• Kiểm soát cân nặng và vòng bụng nhằm giảm nguy cơ rối loạn chuyển hóa, yếu tố có liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt.
• Uống đủ nước, hạn chế rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích.
• Khám sức khỏe tuyến tiền liệt định kỳ, đặc biệt ở nam giới trên 50 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh, giúp phát hiện sớm và theo dõi kịp thời các bất thường.

Nam giới nên uống đủ lượng nước lọc cần thiết trong ngày và hạn chế các thức uống kích thích đường tiết niệu

Các câu hỏi thường gặp về bệnh u xơ tuyến tiền liệt

U xơ tuyến tiền liệt là bệnh lý phổ biến ở nam giới lớn tuổi, nên người bệnh thường lo lắng về ảnh hưởng lâu dài đến sinh lý và khả năng phải can thiệp phẫu thuật. Thông tin về các thắc mắc thường gặp sau đây sẽ giúp người bệnh hiểu rõ và chủ động hơn trong quá trình điều trị.

1. U xơ tuyến tiền liệt có ảnh hưởng đến sinh lý nam không?

Bản thân u xơ tuyến tiền liệt là bệnh lý lành tính và không trực tiếp gây rối loạn cương dương. Tuy nhiên, các triệu chứng tiểu khó, tiểu đêm nhiều lần, căng thẳng kéo dài và mệt mỏi có thể ảnh hưởng gián tiếp đến ham muốn và chất lượng sinh hoạt tình dục. Ngoài ra, một số loại thuốc điều trị có thể gây tác dụng phụ như giảm ham muốn hoặc xuất tinh ngược dòng, cần được theo dõi và điều chỉnh phù hợp.

2. Kích thước khối u bao nhiêu thì phải mổ?

Chỉ định phẫu thuật không phụ thuộc hoàn toàn vào kích thước khối u mà dựa vào mức độ triệu chứng và biến chứng. Thông thường, khi tuyến tiền liệt có kích thước lớn kèm bí tiểu tái diễn, nhiễm trùng tiết niệu, sỏi bàng quang hoặc suy thận, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật để giải phóng tắc nghẽn và bảo vệ chức năng tiết niệu.

U xơ tuyến tiền liệt là bệnh lý lành tính nhưng có thể gây nhiều phiền toái trong sinh hoạt hằng ngày. Cần phải kết hợp điều trị y khoa, thực hiện lối sống lành mạnh và thăm khám định kỳ để góp phần cải thiện chất lượng sống và phòng ngừa biến chứng lâu dài.