Tuyến tiền liệt nằm ở đâu? Cấu tạo và chức năng là gì?

Tuyến tiền liệt đóng một vai trò quan trọng trong hệ thống cơ quan sinh dục nam. Tuyến tiền liệt góp phần tạo ra tinh dịch, cung cấp năng lượng cho tinh trùng, giúp tinh trùng hoàn thành “sứ mệnh”. Ngoài ra, tuyến tiền liệt còn giúp kiểm soát tình trạng tiểu tiện ở nam giới. Có vai trò quan trọng là thế, tuy nhiên không phải ai cũng hiểu hết được những thông tin về tuyến tiền liệt như: Tuyến tiền liệt nằm ở đâu? Chức năng của tuyến tiền liệt,… Cùng chuyên gia giải mã về bộ phận quan trọng này nhé!

Tuyến tiền liệt là gì?

Tuyến tiền liệt là một phần trong hệ sinh dục của nam giới, có trọng lượng khoảng 30gr, giống quả óc chó, sờ thấy chắc, chiều rộng trung bình khoảng 4cm và dày 2,5cm. Tuyến tiền liệt thường to hơn sau tuổi 40, nó có thể phát triển từ kích thước của quả óc chó đến kích thước của quả chanh. Sau tuổi 45, nếu tuyến tiền liệt phát triển lớn sẽ gây triệu chứng bế tắc đường tiểu mà người ta gọi là phì đại lành tính tuyến tiền liệt. (1)

Tuyến tiền liệt nằm ở đâu?

Tuyến tiền liệt nằm ở phía dưới bàng quang, bọc quanh phần đầu của niệu đạo. Qua hậu môn có thể sờ được tuyến tiền liệt. Phía trước tuyến tiền liệt được giữ bởi dây chằng mu – tuyến tiền liệt, phía dưới giữ bởi hoành niệu dục. Còn phía sau có hai ống phóng tinh xuyên chéo qua niệu đạo tiền liệt và gần cơ thắt niệu đạo ngoài (cơ vân).

Cấu trúc của tuyến tiền liệt

Tuyến tiền liệt gồm khoảng 70% mô tuyến và 30% lớp đệm mô sợi cơ. Lớp đệm liên kết với vỏ và gồm các sợi collagen cùng nhiều sợi cơ trơn. Nằm sâu dưới lớp đệm là các nhu mô tuyến tiền liệt được tạo nên bởi mô liên kết, sợi đàn hồi, những sợi cơ trơn, và trong đó có các mô tuyến. Các tuyến này dẫn lưu vào trong những ống tiết chính đổ ở sàn niệu đạo, ụ núi và cổ bàng quang.

Động mạch của tuyến tiền liệt xuất phát từ động mạch bàng quang, động mạch thẹn trong và động mạch trực tràng giữa. Các tĩnh mạch đổ vào đám rối tĩnh mạch quanh tuyến tiền liệt.

Trước đây tuyến tiền liệt được chia làm ba thùy theo cấu trúc giải phẫu: Thùy phải, thùy trái và thùy giữa. Bắt đầu từ năm 1968, John E. McNeal đề xuất phân chia tuyến tiền liệt từ cả góc độ giải phẫu và mô học thành 4 vùng chính. Ông chia tuyến tiền liệt thành mô tuyến và mô không tuyến. Trong đó mô tuyến là thành phần chính và được chia thành vùng ngoại vi, vùng trung tâm và vùng chuyển tiếp, và một phần nhỏ vùng mô cơ và sợi ở phía trước. Phương pháp phân chia này được công nhận và sử dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng:

• Vùng trước: Được cấu tạo bởi các mô cơ và sợi.
• Vùng ngoại vi: Vùng này tạo nên phần chính của tuyến (chiếm khoảng 65%) và nằm phía sau của tuyến, đây là nơi chứa hầu hết các mô tuyến. Các ống dẫn của các tuyến từ khu vực ngoại vi đổ ra theo chiều dọc trong niệu đạo tuyến tiền liệt.
• Vùng trung tâm: Bao quanh các ống phóng tinh, chiếm khoảng 25% thể tích tuyến tiền liệt bình thường. Các ống của các tuyến từ khu vực trung tâm có cấu trúc giúp ngăn chặn sự trào ngược của nước tiểu.
• Vùng chuyển tiếp: Nằm ở trung tâm và bao quanh niệu đạo, chiếm khoảng 5-10% thể tích của tuyến tiền liệt. Vùng chuyển tiếp thường là nơi xảy ra quá trình tăng sản lành tính.

Chức năng của tuyến tiền liệt

Khi nam giới bước vào tuổi thiếu niên (từ 11-16 tuổi), tuyến tiền liệt phát triển nhờ vào sự kích hoạt mạnh mẽ của nội tiết tố nam testosterone. Bắt đầu quá trình phát triển và chuẩn bị cho vai trò của mình trong thời kỳ tiếp theo. Ở tuổi dậy thì, tuyến tiền liệt bắt đầu vận hành và thực hiện các chức năng quan trọng như:

1. Tham gia sản xuất tinh dịch

Tuyến tiền liệt tham gia sản xuất khoảng 20-30% tinh dịch, phần còn lại từ túi tinh (50-65%) và tinh hoàn (5%). Khi xuất tinh, các cơ trơn của tuyến tiền liệt sẽ ép mạnh và đẩy lượng tinh dịch này vào trong niệu đạo, trộn lẫn với tinh trùng từ tinh hoàn cùng với các chất khác để tạo thành tinh dịch và sau đó xuất ra ngoài.

Các chất dịch được tiết ra ở tiền liệt tuyến còn cung cấp năng lượng cho tinh trùng, tạo môi trường sống và duy trì hoạt động của tinh trùng. Nhờ đó, tinh trùng được nuôi dưỡng và gặp trứng thành công. Bên cạnh đó, prostaglandin của dịch tuyến tiền liệt sẽ làm co cơ tử cung, làm tăng nhu động vòi trứng giúp tinh trùng di chuyển trong tử cung dễ dàng hơn.

2. Đóng mở niệu đạo khi xuất tinh/đi tiểu

Khi nam giới đi tiểu hoặc xuất tinh, tuyến tiền liệt và cơ vòng của bàng quang có nhiệm vụ co bóp để đóng đường niệu đạo lên bàng quang, đồng thời ngăn không cho nước tiểu chảy qua niệu đạo và tinh dịch không chảy ngược vào bàng quang. (2)

Tuyến tiền liệt tham gia vào quá trình sản xuất tinh dịch, đóng mở niệu đạo và chuyển hóa hormone

3. Chuyển hóa hormone

Một vai trò khác của tiền liệt tuyến phải kể đến là chuyển đổi hormone sinh dục nam testosterone thành dạng có hoạt tính mạnh hơn là dihydrotestosterone (DHT) – Hormone này đóng nhiều vai trò quan trọng đối với sức khỏe của nam giới như giúp hình thành các đặc tính giới tính như: giọng nói trầm, tăng khối lượng cơ bắp, góp phần vào sự phát triển của dương vật, bìu và tinh hoàn ở tuổi dậy thì… đồng thời, góp phần vào khả năng sinh sản cũng như chức năng tình dục của nam giới.

Một số bệnh về tuyến tiền liệt

Bệnh tuyến tiền liệt khá phổ biến, nguy cơ mắc bệnh tăng theo độ tuổi. Theo thống kê, có khoảng 25% nam giới từ 55 tuổi gặp các vấn đề về tuyến tiền liệt. Ở độ tuổi 70, tỉ lệ mắc bệnh về tuyến tiền liệt là 50%. Các bệnh lý về tuyến tiền liệt thường gặp như:

1. Viêm tuyến tiền liệt

Viêm tiền liệt tuyến xảy ra ở tuyến tiền liệt do nhiễm khuẩn hoặc không nhiễm khuẩn gây nên. Bệnh xuất hiện các triệu chứng như đi tiểu đau đớn, tiểu khó, thường phải cố rặn, không đi tiểu ngay được, khi tiểu thường có cảm giác buốt, rát. Đau vùng bẹn bìu, xương mu hoặc quanh dương vật, có thể xuất hiện máu ở trong nước tiểu và tinh dịch. Viêm tuyến tiền liệt dễ dẫn đến rối loạn chức năng sinh lý của nam giới và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày cũng như đời sống tình dục.

2. Phì đại lành tính tuyến tiền liệt

Tỉ lệ phì đại lành tính tuyến tiền liệt ở nam giới dưới 50 tuổi là khoảng 30-40%, trên 50% nam giới ở độ tuổi 60-70, tỉ lệ này lên đến 88% ở những người 80 tuổi. Bệnh ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý và chất lượng sống.

Phì đại lành tính tuyến tiền liệt tiến triển rất chậm và gây ra các triệu chứng như khó đi tiểu, tiểu ngập ngừng, gây ra các vấn đề về bàng quang, đường tiết niệu hoặc các vấn đề liên quan đến thận.

Phì đại lành tính tuyến tiền liệt là căn bệnh thường gặp ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt và đời sống tình dục của nam giới

Có thể bạn quan tâm: Nguyên nhân tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt

3. Ung thư tuyến tiền liệt

Theo Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (World Cancer Research Fund – WCRF) năm 2020, ung thư tuyến tiền liệt là loại ung thư phổ biến thứ 2 ở nam giới và đứng thứ 4 trong các loại ung thư phổ biến với số lượng hơn 1,4 triệu ca mắc mới. Ung thư tuyến tiền liệt thường tiến triển chậm nên nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh có thể được điều trị với kết quả rất khả quan.

Ung thư tuyến tiền liệt thường là ung thư biểu mô tuyến. Triệu chứng thường vắng mặt cho đến khi khối u tăng trưởng gây tiểu máu và/hoặc tiểu khó kèm theo đau. Gợi ý chẩn đoán khi thăm khám tuyến tiền liệt qua trực tràng hoặc khi xét nghiệm PSA trong máu tăng, và chẩn đoán xác định bằng sinh thiết qua trực tràng dưới siêu âm. (3)

Một số dấu hiệu nhận biết vấn đề về tuyến tiền liệt

Nhìn chung, người bệnh có vấn đề hoặc mắc bệnh lý về tuyến tiền liệt sẽ gặp phải các triệu chứng rối loạn tiểu tiện nam giới:

• Tiểu chậm, tiểu lâu.
• Tiểu không thành dòng, dòng nước tiểu yếu.
• Tiểu ngắt quãng và tiểu ngập ngừng.
• Tiểu nhỏ giọt.
• Tiểu nhiều lần, tiểu đêm.
• Tiểu gấp hoặc tiểu không kiểm soát.
• Cảm giác tiểu chưa hết, tiểu xong còn rớt giọt.

Có thể bạn quan tâm: Vôi hóa tuyến tiền liệt là gì?

Một số phương pháp chẩn đoán bệnh lý tuyến tiền liệt

Một số phương pháp chẩn đoán bệnh về tuyến tiền liệt được áp dụng hiện nay như:

1. Siêu âm

Siêu âm là biện pháp cung cấp nhiều thông tin có giá trị về hình ảnh, kích thước và cấu trúc tuyến tiền liệt, hỗ trợ quan trọng trong quá trình thăm khám lâm sàng.

Siêu âm tuyến tiền liệt phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường gặp

2. Nội soi bàng quang

Bác sĩ sẽ dùng một ống soi nhỏ đưa vào đường tiểu để kiểm tra bên trong niệu đạo và bàng quang.

3. Phân tích nước tiểu

Phân tích nước tiểu giúp tìm vi khuẩn và bạch cầu để bác sĩ phân biệt triệu chứng của phì đại tuyến tiền liệt với nhiễm trùng đường tiết niệu.

4. Kiểm tra niệu động học

Phương pháp này giúp bác sĩ đánh giá hoạt động lưu trữ, đào thải nước tiểu của niệu đạo và bàng quang để phát hiện các bất thường (nếu có).

5. Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt PSA (tên đầy đủ: Prostate Specific Antigen)

PSA là một kháng nguyên đặc hiệu của tiền liệt tuyến và được mã hóa bởi gen KLK3. Xét nghiệm PSA dùng để sàng lọc ung thư tuyến tiền liệt. (4)

Một số bí quyết giúp tuyến tiền liệt luôn khỏe mạnh

Không có cách nào có thể chống lại các bệnh về tuyến tiền liệt tuyệt đối nhưng một số bí quyết dưới đây đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ ngăn ngừa và giảm nguy cơ mắc bệnh, cụ thể:

• Quản lý stress/căng thẳng để duy trì trạng thái cân bằng của cơ thể, hỗ trợ cải thiện sức đề kháng và giảm tác hại tiêu cực lên cơ thể.
• Bỏ hút thuốc, hút thuốc lá cũng là một trong những yếu tố gây ra các bệnh ở tuyến tiền liệt, do đó tốt nhất nam giới nên từ bỏ thuốc lá và tránh xa khói thuốc lá.
• Hạn chế uống nhiều nước vào buổi tối để giảm số lần đi tiểu đêm.
• Cố gắng tiểu sạch nước tiểu ở mỗi lần đi tiểu.
• Bổ sung các thực phẩm lành mạnh tốt cho sức khỏe tuyến tiền liệt như: quả mọng, bông cải xanh, cà rốt, giá đỗ, cá hồi, đậu xanh, các loại trái cây tươi.

• Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần và cần trao đổi với bác sĩ về các triệu chứng tiết niệu sinh dục mà bạn mắc phải.

Xây dựng lối sống khoa học, lành mạnh là một trong những bí quyết giúp tuyến tiền liệt luôn khỏe mạnh

Sử dụng tinh chất quý thiên nhiên giúp bảo vệ, phòng ngừa bệnh về tuyến tiền liệt

Sử dụng các tinh chất thiên nhiên quý có tác dụng hỗ trợ cải thiện và phòng ngừa bệnh về tuyến tiền liệt là xu hướng mới của các nhà khoa học hiện nay.

Trải qua rất nhiều nghiên cứu dưới góc độ sinh học phân tử, các nhà khoa học Mỹ đã cho ra đời viên uống Fodex với các chiết xuất thiên nhiên quý, đặc biệt là bộ 3 tinh chất vàng từ Pygeum Africanum Bark, Saw Palmetto và Pumpkin Seed, tạo ra cơ chế 3 tác động hỗ trợ:

1. Làm giãn cơ trơn tuyến tiền liệt và điều hòa hoạt động bàng quang.
2. Kìm hãm sự tăng trưởng/ ức chế tăng sinh tế bào tuyến và mô đệm ở tuyến tiền liệt.
3. Chống viêm tuyến tiền liệt.

Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Đức, Trưởng khoa Tiết Niệu – Trung tâm Tiết niệu – Thận học, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, nam giới dự phòng sớm từ năm 40 tuổi sẽ giúp tránh được 50% khả năng năng tiến triển bệnh phì đại lành tính tuyến tiền liệt, duy trì sức khỏe và chất lượng cuộc sống tốt.

Các câu hỏi thường gặp

1. Ung thư tuyến tiền liệt có chữa được không?

Ung thư tuyến tiền liệt ở giai đoạn đầu khi chưa xâm lấn ra ngoài tuyến có thể sử dụng các liệu pháp như xạ trị, phẫu thuật cắt bỏ tuyến kết hợp với điều trị nội khoa để tiêu diệt khối u, tuy nhiên bệnh cũng có khả năng tái phát. Nếu sau 5 năm ung thư tuyến tiền liệt không tái phát được coi là bệnh đã điều trị thành công.

Ung thư tuyến tiền liệt nếu phát hiện ở giai đoạn muộn thì tỉ lệ chữa khỏi hẳn là tương đối thấp và hầu như phác đồ điều trị chỉ tập trung vào làm chậm tiến triển bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

2. Mắc bệnh ung thư tuyến tiền liệt có khả năng sinh con hay không?

Theo các chuyên gia, mắc bệnh ung thư tuyến tiền liệt không làm mất khả năng sinh sản của nam giới. Tuy nhiên, khả năng tình dục sẽ bị ảnh hưởng. Một số trường hợp mắc ung thư tuyến tiền liệt sẽ xuất hiện cảm giác đau khi xuất tinh và khó cương dương. Ngoài ra, ở giai đoạn sớm, bệnh ung thư tuyến tiền liệt thường phát triển âm thầm. Do đó, chức năng của tuyến tiền liệt cũng bắt đầu ảnh hưởng từ giai đoạn này.

3. Phì đại lành tính tuyến tiền liệt có chữa khỏi được không?

Phì đại lành tính tuyến tiền liệt nếu được can thiệp điều trị hợp lý từ sớm sẽ có thể giảm thiểu thậm chí chữa khỏi các triệu chứng đường tiểu dưới do bệnh gây ra, đồng thời giúp ngăn chặn và đẩy lùi sự tiến triển của phì đại tuyến tiền liệt. Khi có các triệu chứng phì đại tuyến tiền liệt nam giới nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và chẩn đoán bệnh. Tùy thuộc vào kích thước tuyến tiền liệt, mức độ bệnh cũng như tình trạng sức khỏe của từng người mà sau khi có kết quả thăm khám bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị thích hợp.

4. Phụ nữ có tuyến tiền liệt không?

Phụ nữ có tuyến tiền liệt không? Câu trả lời là không. Mặc dù ở phụ nữ không có tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, có một hệ thống các tuyến và ống dẫn phía trước âm đạo gọi là tuyến Skene và tuyến này có một số đặc tính giống như tuyến tiền liệt của nam giới. Chúng có nhiệm vụ tiết ra chất nhầy trong khi quan hệ, tiết kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt giống như ở nam giới.

5. Phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt được không?

Phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt thường được áp dụng cho những trường hợp có vấn đề về tăng sinh tuyến tiền liệt, ung thư tuyến tiền liệt nhưng không đáp ứng các phương pháp điều trị nội khoa. Tuy nhiên, phương pháp này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và đặc biệt ảnh hưởng đến khả năng tình dục của nam giới. Do đó, chỉ thực hiện phẫu thuật tuyến tiền liệt khi đã qua thăm khám và được bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Tuyến tiền liệt là một cơ quan trong cơ thể nam giới, giúp tiết ra chất dịch góp phần hình thành tinh dịch, cung cấp năng lượng cho tinh trùng, trung hòa axit trong môi trường âm đạo, tạo môi trường sống cho tinh trùng. Ngoài ra, còn giúp kiểm soát lượng nước tiểu, ổn định chức năng sinh lý. Do đó, để bảo vệ toàn vẹn chức năng của tuyến tiền liệt, hạn chế nguy cơ mắc bệnh, nam giới cần xây dựng chế độ ăn uống khoa học, thói quen sống lành mạnh. Đặc biệt, sử dụng các tinh chất thiên nhiên quý như Fodex để bảo vệ, nâng cao chức năng cho tuyến tiền liệt.