Nguyên nhân bị bí tiểu ở nam giới là gì? Cách điều trị và phòng ngừa

Bị bí tiểu ở nam giới có thể xảy ra do bệnh lý tuyến tiền liệt, sỏi bàng quang, hẹp niệu đạo, tác dụng phụ của thuốc,… Nếu không được thăm khám và điều trị đúng cách, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm. Để hiểu rõ hơn về nguyên nhân gây bí tiểu ở nam giới và có hướng xử lý phù hợp, bạn có thể tham khảo bài viết dưới đây.

Hiện tượng bí tiểu ở nam giới là gì?

Bí tiểu ở nam giới là tình trạng bàng quang không thể thoát hết nước tiểu dù người bệnh cảm thấy buồn tiểu và cố gắng đi tiểu nhưng dòng nước tiểu ra rất yếu, nhỏ giọt hoặc hoàn toàn không tiểu được. Hiện tượng này có thể xuất hiện đột ngột (bí tiểu cấp tính) hoặc kéo dài âm ỉ trong thời gian dài (bí tiểu mạn tính). Tình trạng này không chỉ gây cảm giác khó chịu, đầy tức bụng dưới mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương bàng quang, thận và đường tiết niệu nếu không được điều trị kịp thời. (1)

Triệu chứng bị bí tiểu ở nam giới

Bí tiểu ở nam giới có thể khởi phát đột ngột hoặc diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Mỗi thể bệnh lại đi kèm với những triệu chứng khác nhau, cần nhận diện sớm để tránh biến chứng nguy hiểm.

1. Triệu chứng bí tiểu cấp tính

Tình trạng này thường xuất hiện đột ngột, nam giới cảm thấy buồn tiểu dữ dội nhưng không thể tiểu được hoặc chỉ tiểu được vài giọt. Bụng dưới căng tức, khó chịu, có thể kèm đau dữ dội, đặc biệt khi bàng quang căng đầy. Một số trường hợp còn kèm theo vã mồ hôi, mệt mỏi, bồn chồn do nước tiểu không thoát được.

2. Triệu chứng bí tiểu mạn tính

Khác với thể cấp tính, bí tiểu mạn tính thường tiến triển âm thầm. Nam giới có thể đi tiểu nhưng dòng nước tiểu yếu, nhỏ giọt, cảm giác tiểu không hết. Thường xuyên phải rặn khi đi tiểu, tiểu nhiều lần trong ngày, đặc biệt vào ban đêm. Nếu không được phát hiện sớm, bí tiểu mạn tính có thể dẫn đến viêm bàng quang, giãn đài bể thận hoặc suy thận mạn tính.

Dù là cấp tính hay mạn tính, bí tiểu ở nam giới vẫn là tình trạng khiến người bệnh khó chịu,  cần điều trị sớm

Nguyên nhân gây bí tiểu ở nam giới

Bí tiểu nam có thể xuất phát từ nhiều vấn đề bất thường trong hệ tiết niệu hoặc liên quan đến hệ thần kinh, nội tiết. Xác định đúng nguyên nhân gây bí tiểu ở nam giới sẽ giúp quá trình điều trị và phòng ngừa bệnh hiệu quả. (2)

1. Phì đại lành tính tuyến tiền liệt (BPH)

Phì đại lành tính tuyến tiền liệt là nguyên nhân phổ biến nhất gây bí tiểu ở nam giới trung niên và cao tuổi. Khi tuyến tiền liệt phát triển quá mức sẽ chèn ép vào niệu đạo – ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Sự chèn ép này khiến dòng tiểu yếu, tiểu khó, tiểu ngắt quãng, lâu dần dẫn đến bí tiểu. Phì đại tuyến tiền liệt là bệnh lý lành tính nhưng nếu không kiểm soát tốt có thể gây ra biến chứng nặng hơn về sau.

2. Viêm tuyến tiền liệt

Tình trạng viêm tại tuyến tiền liệt, đặc biệt là viêm cấp tính, khiến tuyến tiền liệt sưng to, gây đau và khó khăn trong việc đi tiểu. Viêm tuyến tiền liệt thường đi kèm cảm giác nóng rát khi tiểu, đau khi xuất tinh và có thể dẫn đến bí tiểu nếu không điều trị đúng cách.

3. Sỏi bàng quang, niệu đạo hoặc tiết niệu

Sự hiện diện của sỏi trong đường tiết niệu có thể làm cản trở dòng chảy của nước tiểu. Sỏi bàng quang lớn có thể chặn ngay lỗ tiểu, gây bí tiểu cấp tính. Trong khi đó, sỏi nhỏ di chuyển trong niệu đạo có thể gây đau, tiểu khó, tiểu rắt, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng đường tiểu hoặc bí tiểu kéo dài.

4. Hẹp niệu đạo

Niệu đạo là ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Khi niệu đạo bị hẹp do chấn thương, viêm hoặc gặp biến chứng sau phẫu thuật, dòng nước tiểu sẽ khó thoát ra. Nam giới bị hẹp niệu đạo thường tiểu yếu, phải rặn khi tiểu, tiểu nhiều lần trong ngày và có nguy cơ cao bị bí tiểu mạn tính nếu không được can thiệp ngoại khoa.

5. Rối loạn thần kinh

Bàng quang và cơ vòng kiểm soát tiểu tiện được điều khiển bởi hệ thần kinh trung ương và ngoại biên. Những bệnh lý ảnh hưởng đến hệ thần kinh như tổn thương tủy sống, bệnh Parkinson, tiểu đường lâu năm hoặc tai biến mạch máu não có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát tiểu tiện. Kết quả là người bệnh không thể làm trống hoàn toàn bàng quang, dẫn đến bí tiểu mạn tính hoặc tiểu không tự chủ.

6. U xơ hoặc ung thư tuyến tiền liệt

Các khối u tại tuyến tiền liệt, dù là lành tính hay ác tính, đều có thể gây chèn ép niệu đạo và làm gián đoạn dòng tiểu. Ung thư tuyến tiền liệt ở giai đoạn tiến triển còn xâm lấn sang mô lân cận, làm tổn thương niệu đạo hoặc bàng quang, gây đau khi tiểu và bí tiểu kéo dài. Đây là nguyên nhân nghiêm trọng, cần được điều trị càng sớm càng tốt.

7. Tác dụng phụ của một số loại thuốc

Một số loại thuốc điều trị bệnh tim mạch, thần kinh hoặc chống trầm cảm có thể làm giảm trương lực cơ bàng quang hoặc tăng trương lực cơ vòng niệu đạo, gây rối loạn tiểu tiện. Các nhóm thuốc như kháng cholinergic, thuốc chống histamin, thuốc giãn cơ, thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị loạn thần,… đều có thể gây bí tiểu ở nam giới như một dạng tác dụng phụ. Khi xuất hiện dấu hiệu này trong quá trình dùng thuốc, người bệnh nên báo cho bác sĩ để điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Một số loại thuốc điều trị bệnh lý có thể gây ra tác dụng phụ là hiện tượng bí tiểu ở nam giới

Phân loại và mức độ bệnh bí tiểu ở nam giới

Tình trạng bí tiểu ở nam giới được phân loại dựa trên diễn tiến và mức độ nghiêm trọng của bệnh:

• Bí tiểu cấp tính: Xảy ra đột ngột, người bệnh cảm thấy buồn tiểu nhưng không thể tiểu được dù cố gắng. Bụng dưới căng tức, khó chịu rõ rệt, có thể kèm theo đau, vã mồ hôi hoặc chóng mặt. Đây là tình trạng cấp cứu, cần can thiệp y tế ngay để tránh tổn thương thận và bàng quang.
• Bí tiểu mạn tính: Tình trạng tiểu khó diễn ra âm thầm trong thời gian dài. Người bệnh vẫn có thể đi tiểu nhưng dòng tiểu yếu, nhỏ giọt, cảm giác tiểu không hết, thường xuyên tiểu nhiều lần, đặc biệt vào ban đêm. Nếu không điều trị, bí tiểu mạn tính có thể dẫn đến giãn bàng quang, nhiễm trùng tiết niệu hoặc suy thận.
• Bí tiểu hoàn toàn: Không thể tiểu được giọt nào, thường gặp trong bí tiểu cấp tính, gây đau dữ dội, cần điều trị khẩn cấp.
• Bí tiểu không hoàn toàn: Vẫn tiểu được nhưng lượng nước tiểu ít, tiểu xong vẫn cảm thấy buồn tiểu, dễ gây viêm bàng quang và suy chức năng thận nếu kéo dài.

Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị bệnh bí tiểu ở nam giới

Nếu hiện tượng bí tiểu ở nam giới không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng như:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu: Nước tiểu ứ đọng lâu ngày trong bàng quang tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, gây viêm bàng quang, viêm niệu đạo, thậm chí lan ngược lên thận gây viêm thận, bể thận.
• Tổn thương bàng quang: Áp lực cao do nước tiểu bị ứ lại có thể làm bàng quang giãn rộng, mất dần khả năng co bóp, dẫn đến tiểu không tự chủ hoặc tiểu dầm kéo dài.
• Suy giảm chức năng thận: Khi nước tiểu trào ngược từ bàng quang lên thận, lâu dần sẽ gây giãn đài bể thận và suy thận mạn tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe toàn thân.
• Hình thành sỏi tiết niệu: Ứ đọng nước tiểu tạo điều kiện cho khoáng chất lắng đọng hình thành sỏi bàng quang hoặc sỏi niệu đạo, làm tăng nặng tình trạng bí tiểu.
• Ảnh hưởng tâm lý và chất lượng cuộc sống: Cảm giác luôn buồn tiểu, khó tiểu, tiểu không hết khiến người bệnh mệt mỏi, căng thẳng, mất ngủ, suy giảm chất lượng sống và công việc.

Khi nào người bệnh cần đến gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Không thể tiểu được dù rất buồn tiểu: Đây là tình trạng bí tiểu cấp tính, cần cấp cứu để tránh vỡ bàng quang hoặc tổn thương thận.
• Tiểu yếu, dòng tiểu nhỏ giọt, rặn nhiều nhưng không hết: Đây có thể là biểu hiện của bí tiểu mạn tính cần điều trị sớm để ngăn biến chứng.
• Căng tức, đau bụng dưới kèm tiểu buốt, tiểu rắt hoặc sốt: Có thể liên quan đến viêm hoặc sỏi tiết niệu.
• Tiểu ra máu, nước tiểu đục, mùi hôi: Dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng hoặc tổn thương đường tiết niệu.
• Tiểu đêm nhiều lần, mất ngủ, mệt mỏi kéo dài: Có thể liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt hoặc bệnh lý thần kinh cần kiểm tra.

Thăm khám sớm giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây bí tiểu, giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho hệ tiết niệu và sức khỏe tổng thể

Phương pháp chẩn đoán bí tiểu ở nam giới

Để xác định nguyên nhân gây bí tiểu và đánh giá mức độ bệnh, bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng kết hợp các phương pháp cận lâm sàng như:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ hỏi bệnh sử, triệu chứng tiểu tiện, tiền sử mắc bệnh liên quan (tuyến tiền liệt, tiết niệu, thần kinh,…) và kiểm tra bụng dưới để đánh giá tình trạng căng bàng quang.
• Siêu âm bụng – hệ tiết niệu: Giúp xác định lượng nước tiểu tồn lưu trong bàng quang sau khi tiểu, qua đó phát hiện phì đại tuyến tiền liệt, sỏi tiết niệu hoặc u cục chèn ép đường tiểu.
• Đo niệu dòng đồ (uroflowmetry): Đánh giá tốc độ dòng tiểu và thể tích nước tiểu, hỗ trợ chẩn đoán rối loạn dòng chảy và mức độ tắc nghẽn.
• Nội soi bàng quang – niệu đạo: Kiểm tra trực tiếp bên trong niệu đạo và bàng quang để phát hiện sỏi, u, viêm hay hẹp niệu đạo.
• Xét nghiệm nước tiểu và máu: Phương pháp này giúp phát hiện nhiễm trùng, đánh giá chức năng thận và loại trừ các bệnh lý nội khoa liên quan.

Cách điều trị và xử lý bệnh bí tiểu ở nam giới

Việc điều trị cần dựa vào nguyên nhân gây bí tiểu ở nam giới, mức độ bí tiểu và thể trạng của người bệnh. Dưới đây là các phương pháp điều trị bí tiểu nam phổ biến hiện nay:

1. Cách xử trí bệnh bí tiểu ở nam giới (Xử trí khẩn cấp)

Trong trường hợp bí tiểu cấp tính, người bệnh cần đến bệnh viện ngay để được can thiệp kịp thời. Biện pháp thường dùng là đặt ống thông tiểu để làm rỗng bàng quang, giúp giảm đau và giảm nguy cơ vỡ bàng quang. Nếu không thể đặt ống thông qua đường niệu đạo, bác sĩ có thể tiến hành chọc dò bàng quang qua da.

2. Điều trị bí tiểu ở nam bằng thuốc

Sau khi giải quyết tình trạng khẩn cấp, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc điều trị nguyên nhân gây bí tiểu ở nam giới. Các nhóm thuốc thường dùng gồm:

• Thuốc giãn cơ trơn giúp làm mềm cơ bàng quang, cải thiện dòng tiểu.
• Thuốc chẹn alpha có tác dụng giãn cơ tuyến tiền liệt và cổ bàng quang, dùng trong phì đại tuyến tiền liệt.
• Chỉ định thuốc kháng sinh trong trường hợp nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc viêm tuyến tiền liệt.

Người bệnh cần dùng thuốc cần theo chỉ định của bác sĩ, không nên tự ý sử dụng để tránh tác dụng phụ hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.

3. Điều trị bệnh bí tiểu ở nam giới bằng thủ thuật và phẫu thuật

Khi thuốc không mang lại hiệu quả hoặc bệnh lý nền có tính chất thực thể (u, hẹp niệu đạo, sỏi,…) bác sĩ có thể chỉ định:

• Phẫu thuật nội soi cắt tuyến tiền liệt nếu nguyên nhân do phì đại.
• Nong hoặc tạo hình niệu đạo trong trường hợp hẹp niệu đạo.
• Lấy sỏi tiết niệu bằng phương pháp tán sỏi hoặc mổ lấy sỏi.

Các phương pháp này giúp khơi thông dòng chảy nước tiểu và phòng ngừa tái phát bí tiểu.

4. Các biện pháp hỗ trợ khác

Ngoài điều trị y tế, người bệnh nên uống đủ nước (không quá nhiều), tránh nhịn tiểu kéo dài. Hạn chế dùng rượu, caffeine, thuốc gây co cơ vòng niệu đạo. Người bệnh cũng nên thường xuyên vận động nhẹ nhàng, tránh ngồi quá lâu.

Theo dõi tình trạng tiểu tiện và tái khám định kỳ để kiểm soát tiến triển bệnh kết hợp điều trị đúng cách với lối sống lành mạnh sẽ giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng bí tiểu và hạn chế nguy cơ tái phát.

Phòng ngừa bí tiểu ở nam giới như thế nào?

Để phòng ngừa tình trạng bí tiểu và bảo vệ sức khỏe hệ tiết niệu, nam giới nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:

• Đi tiểu khi có nhu cầu, không nhịn tiểu lâu: Giữ nước tiểu quá lâu có thể làm giảm phản xạ đi tiểu và tăng nguy cơ nhiễm trùng bàng quang.
• Uống đủ nước mỗi ngày: Uống đủ nước giúp làm loãng nước tiểu, giảm nguy cơ kết tinh tạo sỏi và hỗ trợ thải độc tố ra khỏi cơ thể.
• Hạn chế rượu bia, cà phê, thuốc lá: Những chất này có thể kích thích bàng quang và làm tăng nguy cơ rối loạn tiểu tiện.
• Tập thói quen vận động: Tránh ngồi lâu, đặc biệt là với người làm việc văn phòng. Vận động giúp cải thiện tuần hoàn máu vùng chậu và giảm nguy cơ phì đại tuyến tiền liệt.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Đặc biệt đối với nam giới trên 40 tuổi, nên định kỳ kiểm tra tuyến tiền liệt, chức năng tiết niệu và hệ thần kinh để phát hiện sớm các bất thường.
• Không tự ý dùng thuốc: Một số thuốc có thể gây bí tiểu nếu dùng sai cách. Cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào kéo dài.

Uống đủ nước mỗi ngày là một trong những cách phòng tránh nguy cơ bí tiểu và bảo vệ sức khỏe đường tiết niệu lâu dài

Các nhà khoa học Mỹ đã ghi nhận hiệu quả của một số hoạt chất thiên nhiên như Pygeum Africanum, Pumpkin Seed và Saw Palmetto trong việc ức chế enzym 5α-reductase – yếu tố thúc đẩy sản sinh DHT, từ đó hạn chế mô tuyến và mô đệm tuyến tiền liệt tăng sinh bất thường, góp phần kiểm soát tình trạng phì đại tuyến tiền liệt lành tính.

Những hoạt chất này còn có khả năng ức chế thụ thể α1, giúp làm giãn cơ trơn ở tuyến tiền liệt và niệu đạo, từ đó làm giảm co thắt, nguyên nhân gây khó tiểu. Đồng thời, nhờ đặc tính chống viêm qua cơ chế ức chế COX, các dưỡng chất này còn hỗ trợ làm dịu phản ứng viêm, giảm nguy cơ viêm đường tiết niệu.

Nhờ tác dụng tổng hợp, các thành phần kể trên hỗ trợ cải thiện hiệu quả triệu chứng rối loạn tiểu tiện như tiểu đêm, tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu són, tiểu buốt, tiểu khó,… do phì đại tuyến tiền liệt gây ra. Đồng thời, hỗ trợ làm chậm sự phát triển của u xơ tuyến tiền liệt lành tính, nâng cao chất lượng sống và duy trì phong độ nam giới.

Bị bí tiểu ở nam giới không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Nhận biết sớm triệu chứng, xác định đúng nguyên nhân và áp dụng phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng. Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh chính là chìa khóa để phòng ngừa bí tiểu và bảo vệ sức khỏe đường tiết niệu lâu dài.