Bí tiểu cấp là gì? Nguyên nhân và cách xử trí ban đầu thế nào?

Bí tiểu cấp tính là trường hợp cấp cứu tiết niệu phổ biến nhất ở nam giới. Vậy bí tiểu cấp là gì, nguyên nhân do đâu và cách xử trí ban đầu như thế nào. Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết sau.

Bí tiểu cấp là gì?

Bí tiểu cấp tính là tình trạng không thể đi tiểu xảy ra đột ngột dù bàng quang báo hiệu đã đầy. Hậu quả là lượng nước tiểu ứ đọng đáng kể, có thể gây ra đau dữ dội và đe dọa tính mạng. (1)

Triệu chứng bí tiểu cấp tính

Bí tiểu cấp tính cần được chăm sóc y tế bởi các triệu chứng thường rất khó chịu và nguy hiểm, bao gồm:

• Không có khả năng đi tiểu sạch hoàn toàn
• Cảm giác đau đớn khi đi tiểu
• Đau hoặc căng ở bụng dưới

Nguyên nhân bí tiểu cấp

Các nguyên nhân gây bí tiểu cấp ở người cao tuổi không nên bỏ qua:

1. Tắc nghẽn cơ học đường tiểu

Ở nam giới, niệu đạo có thể bị hẹp do tuyến tiền liệt phì đại – một tình trạng phổ biến ở nam giới trên 50 tuổi. Những lý do tắc nghẽn khác ở cả nam giới có thể gặp phải là do hẹp niệu đạo và sỏi tiết niệu.

2. Tác dụng phụ của thuốc

Nam giới đã bị phì đại lành tính tuyến tiền liệt, sử dụng thuốc điều trị bệnh như thuốc kháng histamin, thuốc thông mũi, thuốc kháng cholinergic và một số loại thuốc giãn cơ… có thể làm tăng nguy cơ bí tiểu cấp hoặc mạn tính.

3. Rối loạn thần kinh

Bí tiểu cấp có thể do vấn đề ở các dây thần kinh kiểm soát bàng quang. Nếu các dây thần kinh bị tổn thương, có thể gây ra sự cố trong các tín hiệu giữa não và bàng quang. Một số nguyên nhân gây tổn thương thần kinh bao gồm:

• Đột quỵ
• Bệnh đái tháo đường
• Bệnh đa xơ cứng
• Nhiễm trùng hoặc chấn thương não hoặc tủy sống
• Thoát vị đĩa đệm
• Sinh con qua ngả âm đạo

4. Sau phẫu thuật hoặc sinh nở

Ở phụ nữ, biến chứng sau sinh (chuyển dạ kéo dài và sinh mổ), rối loạn chức năng cơ thắt niệu đạo (hội chứng Fowler) có thể gây ra bí tiểu cấp.

Ở nam giới, bí tiểu cấp có thể do chấn thương, rách dương vật hoặc hậu quả của sau phẫu thuật vùng chậu.

5. Nhiễm trùng nặng

Ở nam giới lớn tuổi, viêm tuyến tiền liệt (nhiễm trùng tuyến tiền liệt) có thể gây sưng tấy, chặn dòng chảy tự nhiên của nước tiểu. Nhiễm trùng đường tiết niệu và các bệnh lây truyền qua đường tình dục cũng có thể gây sưng tấy dẫn đến bí tiểu cấp. (2)

Hình ảnh tuyến tiền liệt bị viêm ảnh hưởng đến khả năng tiểu tiện

Cách xử trí khi bị bí tiểu cấp tính

Các bước xử trí bí tiểu cấp tính:

• Gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất: Bí tiểu cấp tính không thể tự điều trị tại nhà. Người bệnh không nên chờ đợi quá lâu vì áp lực nước tiểu có thể gây tổn thương thận.
• Đặt ống thông tiểu: Nam giới bị bí tiểu cấp tính nên được đặt ống thông tiểu ngay lập tức. Thông tiểu trên xương mu có thể tốt hơn thông tiểu niệu đạo trong thời gian ngắn. Đồng thời, việc sử dụng ống thông niệu đạo tẩm hợp kim bạc đã được chứng minh là làm giảm nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Sử dụng thuốc: Nam giới bị bí tiểu cấp tính do phì đại lành tính tuyến tiền liệt có thể trở lại trạng thái tiểu bình thường nếu bắt đầu dùng thuốc chẹn alpha tại thời điểm đặt ống thông.
• Phẫu thuật: Việc kiểm soát dứt điểm tình trạng bí tiểu cấp sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân và có thể phải phẫu thuật nếu có u, sỏi hoặc tổn thương gây tắc nghẽn niệu đạo.

Người bệnh bí tiểu cấp có thể phải đặt ống thông niệu đạo ngay lập tức để giải quyết tình trạng ứ đọng.

Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị bí tiểu cấp tính kịp thời

Tình trạng bí tiểu cấp tính thường xuất hiện sớm và nếu được điều trị thì sẽ ít có biến chứng xảy ra.

Những người bị bí tiểu cấp có thể gặp phải các biến chứng, bao gồm:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu: Khi đường tiết niệu của bạn được làm rỗng hoàn toàn, vi khuẩn xâm nhập vào đường tiết niệu sẽ được đẩy ra ngoài khi bạn đi tiểu. Với tình trạng bí tiểu, nước tiểu của bạn không chảy ra hoàn toàn, tạo điều kiện cho vi khuẩn vô hại thông thường sinh sôi và lây nhiễm vào đường tiết niệu. Một số trường hợp nghiêm trọng có thể xảy ra nếu nhiễm trùng lan đến thận.
• Tổn thương bàng quang: Nếu tình trạng bí tiểu cấp không được điều trị, bàng quang có thể bị giãn quá mức hoặc kéo dài. Khi bị giãn quá mức trong thời gian dài, các cơ trong bàng quang có thể bị tổn thương và không còn hoạt động bình thường nữa.
• Tổn thương thận: Đường tiết niệu được thiết kế để nước tiểu chảy từ thận, qua niệu quản, đến bàng quang và ra niệu đạo. Khi bị bí tiểu cấp, nước tiểu không thể tống ra khỏi bàng quang có thể trào ngược vào thận. Thận có thể chứa quá nhiều nước tiểu đến mức chúng sưng lên và đè vào các cơ quan gần đó. Áp lực này có thể gây tổn thương thận và trong một số trường hợp có thể dẫn đến bệnh thận mãn tính và suy thận .
• Tiểu không tự chủ: Khi bàng quang không thể làm rỗng hoàn toàn, có thể dẫn đến tình trạng rò rỉ nước tiểu, được gọi là tiểu không tự chủ.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến gặp bác sĩ ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ bí tiểu cấp tính, đặc biệt là khi không thể đi tiểu trong vài giờ dù có cảm giác mắc tiểu, bụng dưới căng tức hoặc đau dữ dội vùng trên xương mu. Đây là tình trạng nguy hiểm cần được cấp cứu để được xử trí sớm để tránh tổn thương bàng quang và thận.

Ngoài ra, nếu bạn gặp các triệu chứng như tiểu khó, dòng tiểu yếu, tiểu ngắt quãng, tiểu nhỏ giọt, tiểu đêm nhiều lần hoặc cảm giác tiểu không hết thì cũng nên đi khám sớm, vì đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý tiết niệu mạn tính như phì đại tuyến tiền liệt, rối loạn thần kinh bàng quang. Đặc biệt, người cao tuổi, người có tiền sử bệnh tiết niệu, từng phẫu thuật vùng chậu hoặc vừa bị tai biến, chấn thương tủy sống càng cần đi khám ngay khi xuất hiện bất thường.

Nên thăm khám càng sớm càng tốt ngay khi có dấu hiệu bất thường ở vùng chậu kèm với việc không đi tiểu được.

Cách chẩn đoán bệnh bí tiểu cấp

Để xác định nguyên nhân gây bí tiểu cấp, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thực hiện các kiểm tra như:

• Xét nghiệm máu: Tất cả người bệnh đều cần xét nghiệm máu thường quy. Sau khi đặt ống thông, nước tiểu cũng cần được gửi đi để đánh giá tình trạng nhiễm trùng.
• Xét nghiệm nước tiểu: Được sử dụng để tìm ra các bệnh lý có thể gây ra tình trạng bí tiểu, chẳng hạn như nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI), vấn đề về thận hoặc bệnh tiểu đường.
• Siêu âm: Chụp bàng quang sau khi đi tiểu sẽ cho thấy lượng nước tiểu còn lại, giúp chẩn đoán chính xác hơn. Hoặc siêu âm để đánh giá tình trạng thận ứ nước.
• Chụp bàng quang niệu đạo: Sử dụng tia X để hiển thị dòng nước tiểu chảy qua bàng quang và niệu đạo trong khi đi tiểu.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Sử dụng nam châm và sóng vô tuyến để chụp ảnh đường tiết niệu và cột sống.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Sử dụng sự kết hợp giữa tia X và công nghệ máy tính để tạo ra hình ảnh đường tiết niệu của người bệnh.
• Kiểm tra động lực học tiết niệu: Đây là một nhóm các xét nghiệm xem bàng quang, cơ thắt và niệu đạo lưu trữ và giải phóng nước tiểu như thế nào. Các xét nghiệm niệu động học sau đây sẽ giúp chẩn đoán tình trạng bí tiểu: đo lưu lượng nước tiểu, nghiên cứu áp lực đi tiểu, video niệu động học, đo áp lực bàng quang và đo điện cơ.

Điều trị lâu dài dựa vào nguyên nhân gây bí tiểu cấp

Điều trị lâu dài sau khi đã xử trí bí tiểu cấp tính phụ thuộc vào nguyên nhân gốc gây ra tình trạng này. Việc điều trị nhằm ngăn ngừa tái phát, duy trì khả năng tiểu tiện bình thường và bảo vệ chức năng thận – bàng quang. Dưới đây là các hướng điều trị lâu dài theo từng nguyên nhân:

Làm rỗng bàng quang

Với tình trạng bí tiểu cấp tính, bệnh nhân cần được dẫn lưu nước tiểu ra khỏi bàng quang bằng ống thông, giúp giảm đau và ngăn ngừa bàng quang và thận bị tổn thương. Ống thông có thể được đặt trong bàng quang trong thời gian ngắn hoặc dài để dẫn lưu bàng quang khi cần và sau đó được tháo ra.

Các loại thuốc

Một số trường hợp bị bí tiểu cấp cần dùng thuốc để cải thiện tình trạng bệnh như:

• Thuốc ức chế 5-alpha reductase giúp ngăn chặn sự phát triển hoặc làm co tuyến tiền liệt, từ đó có thể cải thiện lưu lượng nước tiểu.
• Thuốc chẹn alpha điều trị các triệu chứng phì đại lành tính tuyến tiền liệt bằng cách làm giãn cơ ở cổ bàng quang và tuyến tiền liệt, giúp đi tiểu dễ dàng hơn.
• Kết hợp sử dụng thuốc ức chế 5-alpha-reductase và thuốc chẹn alpha như (finasteride và doxazosin hoặc dutasteride và tamsulosin), có thể hiệu quả hơn so với việc dùng từng loại thuốc riêng lẻ.
• Thuốc kháng sinh dùng để điều trị các bệnh nhiễm trùng có thể gây bí tiểu cấp, như nhiễm trùng đường tiết niệu và viêm tuyến tiền liệt.

Ở một số người bệnh, việc sử dụng thuốc điều trị bệnh cũng có thể gây bí tiểu. Vì vậy, người bệnh có thể được yêu cầu giảm liều hoặc ngừng sử dụng thuốc.

Các thủ thuật và thiết bị hỗ trợ

Nếu sử dụng thuốc cho kết quả chậm, người bệnh có thể cần được can thiệp bằng các biện pháp tại chỗ như:

• Nội soi bàng quang: Bác sĩ sử dụng ống soi bàng quang để quan sát bên trong niệu đạo và bàng quang, từ đó tìm và loại bỏ các tắc nghẽn như sỏi đường tiết niệu…
• Liệu pháp laser: Dùng chùm ánh sáng mạnh để điều trị vùng mô tuyến tiền liệt phì đại bằng cách phá vỡ tắc nghẽn và giảm tắc nghẽn.
• Nong niệu đạo tuyến tiền liệt: Bác sĩ sử dụng các miếng ghép nhỏ để nong và giữ thông vùng niệu đạo tuyến tiền liệt, giúp nước tiểu có thể chảy tự do hơn.
• Điện bốc hơi qua niệu đạo: Thủ thuật này sử dụng nhiệt từ dòng điện cao thế đơn cực hoặc lưỡng cực để bốc hơi một vùng mô tuyến tiền liệt phì đại.
• Liệu pháp hơi nước qua niệu đạo: Được sử dụng để làm co tuyến tiền liệt phì đại.
• Giãn niệu đạo: Tăng kích thước của lỗ niệu đạo bằng cách kéo căng mô sẹo, từ đó cải thiện hẹp niệu đạo.
• Đặt vòng âm đạo: Bác sĩ sẽ đặt một vòng cứng vào âm đạo để hỗ trợ các cơ quan vùng chậu, giúp ngăn chặn rò rỉ nước tiểu (trong các trường hợp sa bàng quang hoặc sa trực tràng).

Bác sĩ thực hiện thăm khám bàng quang để chẩn đoán nguyên nhân gây bí tiểu cấp

Phẫu thuật

Sau khi áp dụng các phương pháp điều trị bằng thuốc hoặc can thiệp bằng các thiết bị y tế, nhưng tình trạng bí tiểu cấp không thuyên giảm hoặc tái lại, người bệnh có thể được cân nhắc phẫu thuật. Một số phương pháp điều trị này có thể bao gồm:

• Cắt bỏ một phần tuyến tiền liệt
• Sửa chữa tình trạng hẹp niệu đạo hoặc mô sẹo cổ bàng quang
• Phẫu thuật cải thiện sa cơ quan vùng chậu
• Cắt bỏ khối u, tử cung bất thường hoặc phần bị tổn thương của đĩa đệm thoát vị
• Phẫu thuật bàng quang
• Thủ thuật chuyển hướng dòng nước tiểu ra khỏi cơ thể.

Hiện nay, bệnh viện đa khoa Tâm Anh là địa chỉ thăm khám uy tín, có đầy đủ trang thiết bị y tế, đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm cũng như thường xuyên cập nhật các nghiên cứu khoa học, phác đồ hiện đại trong tư vấn chăm sóc sức khỏe nam giới với hiệu quả và tính an toàn cao. Hệ thống robot Davinci Xi thế hệ mới nhất tại Đông Nam Á đã được đưa vào sử dụng tại khoa Tiết niệu – Nam học, hỗ trợ điều trị hiệu quả khoảng 200 loại bệnh. Công nghệ này cho phép thực hiện phẫu thuật với độ an toàn và chính xác cao, ít xâm lấn, đảm bảo sự ổn định trong quá trình can thiệp. Các ca phẫu thuật được trực tiếp thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tiết niệu giàu kinh nghiệm, là những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực.

Phòng ngừa bí tiểu cấp như thế nào?

Mặc dù bí tiểu cấp tính là tình trạng xảy ra đột ngột nhưng người bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng những mẹo sau:

• Các bài tập cơ sàn chậu đặc biệt là Kegel có thể giúp các dây thần kinh và cơ vùng chậu hoạt động tốt hơn, từ đó làm rỗng bàng quang hiệu quả hơn.
• Rèn luyện bàng quang bằng cách đi tiểu vào những thời điểm cố định, giúp bàng quang không bị đầy quá mức.
• Một kỹ thuật rèn luyện bàng quang khác mà chuyên gia chăm sóc sức khỏe có thể đề xuất là đi tiểu hai lần. Tức là, trong lúc đi tiểu bạn sẽ nín lại một thời gian ngắn, sau đó tiếp tục đi tiểu để giúp bàng quang trống rỗng sau khi đi tiểu.
• Đi tiểu bất cứ khi nào bạn có nhu cầu. Thông thường, mọi người hay nhịn tiểu, tuy nhiên, việc nhịn tiểu thường xuyên có thể làm yếu cơ bàng quang và tăng nguy cơ bị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI), gây bí tiểu.
• Chú ý đến tần suất đi tiểu. Nếu việc trì hoàn đi tiểu dễ dàng hơn và bạn có thể kéo dài thời gian giữa các lần đi tiểu, điều này có nghĩa là bàng quang cũng được giãn ra.
• Uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Nam giới lớn tuổi mắc các vấn đề tuyến tiền liệt nên uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Tranh các loại thuốc gây bí tiểu như thuốc thông mũi và thuốc chống viêm không steroid.

Bổ sung thêm các tinh chất thiên nhiên như chiết xuất Pygeum Africanum (chiết xuất từ anh đào), Saw Palmetto (cây cọ lùn) và Pumpkin Seed (hạt bí ngô). Những hoạt chất này có thể giúp ức chế enzyme 5-lipoxygenase, từ đó làm giảm sản sinh interleukin-6 – một tác nhân quan trọng trong phản ứng viêm. Nhờ vậy, chúng góp phần làm dịu các triệu chứng viêm tuyến tiền liệt, trong đó giảm nguy cơ gây bí tiểu.

Bên cạnh đó, các dưỡng chất này còn có khả năng ức chế hoạt động của enzyme 5-alpha reductase và thụ thể alpha-1, từ đó giúp giãn cơ trơn tuyến tiền liệt và hỗ trợ ngăn ngừa sự phát triển quá mức của tuyến tiền liệt. Điều này đặc biệt hữu ích trong việc giảm triệu chứng rối loạn tiểu tiện và phòng ngừa phì đại tuyến tiền liệt lành tính – một yếu tố nguy cơ thường gặp dẫn đến viêm tuyến tiền liệt và các rối loạn tiểu tiện ở nam giới.

Tóm lại, việc chủ động chăm sóc sức khỏe tiết niệu, sử dụng các hoạt chất tự nhiên có lợi, kết hợp với thăm khám định kỳ là những giải pháp quan trọng giúp phòng ngừa và hỗ trợ điều trị các rối loạn tiểu tiện ở nam giới. Đặc biệt, với những người có nguy cơ cao, việc ngăn ngừa các tình trạng như bí tiểu cấp tính không chỉ giúp cải thiện chất lượng sống mà còn góp phần bảo vệ chức năng bàng quang và thận một cách hiệu quả, bền vững.