Quy trình khám tầm soát ung thư tuyến tiền liệt

Ung thư tuyến tiền liệt là một trong những loại ung thư phổ biến ở nam giới, đặc biệt thường gặp ở nhóm tuổi trung niên và người cao tuổi. Đáng lo ngại, ung thư tuyến tiền liệt thường tiến triển âm thầm ở giai đoạn đầu, khiến nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi đã muộn, làm giảm hiệu quả điều trị. Vì vậy, tầm soát ung thư tuyến tiền liệt đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm bất thường, góp phần cải thiện kết quả điều trị và tăng cơ hội phục hồi cho người bệnh. Vậy quy trình tầm soát được thực hiện như thế nào và ai nên thực hiện?

Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt là gì?

Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt là quá trình thực hiện các kiểm tra và xét nghiệm nhằm phát hiện sớm tế bào ung thư hoặc những bất thường tại tuyến tiền liệt trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Việc tầm soát giúp nhận diện nguy cơ ngay từ giai đoạn rất sớm, khi bệnh còn tiến triển âm thầm và chưa gây ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe.

Theo GLOBOCAN 2020, ung thư tuyến tiền liệt đứng thứ hai trong số các loại ung thư thường gặp ở nam giới, với hơn 1.4 triệu ca mắc mới trên toàn cầu mỗi năm. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận khoảng 5.800–6.200 ca và bệnh nằm trong nhóm ung thư thường gặp ở nam giới.

Chính vì vậy, tầm soát ung thư tuyến tiền liệt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng giúp chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời và tăng khả năng phục hồi bệnh.

Khi nào nam giới nên bắt đầu tầm soát ung thư tuyến tiền liệt?

Thời điểm tầm soát ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc vào độ tuổi và mức độ nguy cơ của từng người. Việc phân nhóm nguy cơ giúp nâng cao khả năng phát hiện sớm và hạn chế bỏ sót các trường hợp có nguy cơ cao.

• Nhóm nguy cơ trung bình: Nam giới không có yếu tố nguy cơ đặc biệt thường được khuyến nghị bắt đầu tầm soát từ 50 tuổi. Ở giai đoạn này, nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt có xu hướng tăng theo tuổi.
• Nhóm nguy cơ cao: Những trường hợp có người thân như cha hoặc anh trai từng mắc ung thư tuyến tiền liệt, đặc biệt nếu được chẩn đoán trước 65 tuổi, được khuyến cáo nên tầm soát sớm hơn, từ khoảng 45 tuổi. Đây là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với người bình thường.
• Nhóm nguy cơ rất cao: Nam giới có nhiều người thân trong gia đình từng mắc ung thư tuyến tiền liệt ở độ tuổi sớm hoặc mang đột biến gen BRCA được xếp vào nhóm nguy cơ rất cao. Với nhóm đối tượng này, việc tầm soát thường được khuyến nghị bắt đầu từ khoảng 40 tuổi nhằm tăng khả năng phát hiện bệnh sớm và can thiệp kịp thời.
• Khi nào nên dừng tầm soát: Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt thường không được khuyến cáo thực hiện thường quy ở nam giới trên 70 tuổi hoặc những người có kỳ vọng sống dưới 10 năm. Trong các trường hợp này, lợi ích của việc phát hiện sớm có thể không còn rõ rệt so với những rủi ro và chi phí liên quan đến quá trình can thiệp y tế.

Xem thêm: 4 giai đoạn ung thư tuyến tiền liệt

Nam giới trung niên là đối tượng nên tầm soát ung thư tuyến tiền liệt định kỳ

Lợi ích và rủi ro của việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt

Lợi ích và rủi ro của tầm soát ung thư tiền liệt tuyến cần được xem xét cẩn thận trước khi tiến hành. Hiểu rõ cả hai khía cạnh sẽ giúp nam giới đưa ra lựa chọn phù hợp cho bản thân.

1. Ưu điểm

Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society – ACS), tầm soát có khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, khi ung thư còn khu trú và chưa lan rộng. Ở giai đoạn này, khả năng điều trị thành công rất cao, với tỷ lệ kiểm soát hoặc chữa khỏi có thể lên tới khoảng 99%. Nhờ đó, người bệnh có cơ hội điều trị đơn giản hơn và tiên lượng tốt hơn.

2. Rủi ro

Bên cạnh lợi ích, tầm soát cũng có thể dẫn đến một số rủi ro như kết quả dương tính giả, gây lo lắng không cần thiết. Ngoài ra, hiện tượng “chẩn đoán quá mức” có thể khiến một số trường hợp phát hiện những khối u tiến triển rất chậm, ít hoặc không gây ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng vẫn phải theo dõi hoặc điều trị không thực sự cần thiết.

Do đó, việc tầm soát nên được cân nhắc kỹ và trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để đánh giá lợi ích và nguy cơ dựa trên từng trường hợp cụ thể, từ đó đưa ra quyết định phù hợp nhất.

Các phương pháp tầm soát ung thư tuyến tiền liệt hiện nay

Để tầm soát ung thư tiền liệt tuyến hiệu quả, bác sĩ thường kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để nâng cao độ chính xác.

1. Xét nghiệm máu PSA (Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt)

PSA (Prostate-Specific Antigen) là một loại protein do tuyến tiền liệt tiết ra và có thể được đo bằng xét nghiệm máu. Ở người khỏe mạnh, nồng độ PSA thường ở mức thấp, phổ biến dưới khoảng 4 ng/mL.

Khi chỉ số này tăng cao, có thể liên quan đến các tình trạng như viêm tuyến tiền liệt, phì đại lành tính hoặc ung thư. Do PSA không đặc hiệu hoàn toàn cho ung thư, nên cần kết hợp với các phương pháp khác để đánh giá chính xác.

2. Thăm khám trực tràng bằng ngón tay (DRE)

Thăm khám trực tràng bằng ngón tay là kỹ thuật bác sĩ dùng ngón tay đã đeo găng và bôi trơn để kiểm tra tuyến tiền liệt qua đường trực tràng. Thủ thuật thực hiện nhanh, không gây đau nhưng có thể mang lại cảm giác hơi khó chịu.

Phương pháp này giúp phát hiện các bất thường về kích thước, hình dạng hoặc độ cứng của tuyến tiền liệt, như sự xuất hiện của khối u hay vùng gồ ghề. Khi kết hợp với xét nghiệm PSA, hiệu quả tầm soát sẽ được nâng cao.

3. Chẩn đoán hình ảnh và sinh thiết (khi có kết quả bất thường)

Khi kết quả tầm soát ung thư tiền liệt tuyến ban đầu có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp chuyên sâu như siêu âm tiền liệt tuyến hoặc chụp cộng hưởng từ đa thông số (mpMRI) để đánh giá chi tiết tuyến tiền liệt và xác định vùng bất thường.

Trong trường hợp cần thiết, sinh thiết sẽ được thực hiện bằng cách lấy mẫu mô để phân tích, đây là tiêu chuẩn vàng giúp chẩn đoán xác định ung thư. Những kỹ thuật này góp phần nâng cao độ chính xác trong phát hiện bệnh và hỗ trợ lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Gặp bác sĩ chuyên khoa để tư vấn kỹ trước khi thực hiện tầm soát ung thư tuyến tiền liệt

Cần chuẩn bị gì trước khi đi tầm soát?

Để kết quả tầm soát ung thư tuyến tiền liệt, đặc biệt là xét nghiệm PSA, đạt độ chính xác cao, nam giới cần lưu ý một số điểm trước khi đi khám:

• Cần tránh xuất tinh trong vòng 48 giờ trước khi lấy máu, vì điều này có thể làm tăng tạm thời nồng độ PSA và ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.
• Tránh các hoạt động gây áp lực lên vùng tầng sinh môn như đạp xe, cưỡi ngựa trong 1–2 ngày trước xét nghiệm, vì có thể ảnh hưởng đến kết quả.
• Cần thông báo cho bác sĩ về các loại thuốc bạn đang sử dụng, đặc biệt là thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt hoặc nội tiết, vì một số thuốc có thể làm thay đổi nồng độ PSA.
• Hoãn xét nghiệm nếu đang bị viêm đường tiết niệu hoặc viêm tuyến tiền liệt, vì tình trạng viêm có thể làm PSA tăng giả, gây sai lệch kết quả.

Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt bao nhiêu tiền?

Chi phí tầm soát ung thư tuyến tiền liệt có thể khác nhau tùy vào cơ sở y tế, danh mục xét nghiệm và kỹ thuật được chỉ định.

• Xét nghiệm PSA: thường dao động khoảng 150.000 – 300.000 VNĐ, tùy vào phòng khám hoặc bệnh viện. Đây là xét nghiệm cơ bản, thường được chỉ định đầu tiên trong quá trình tầm soát.
• Gói khám và tầm soát tổng quát (bao gồm khám lâm sàng, xét nghiệm PSA, siêu âm…): chi phí thường từ 1.000.000 – 3.000.000 VNĐ, có thể cao hơn nếu bổ sung thêm các kỹ thuật chuyên sâu như MRI hoặc sinh thiết.

Để đảm bảo kết quả tầm soát chính xác, người bệnh nên lựa chọn cơ sở y tế uy tín và tìm hiểu chi phí trước khi thực hiện để có sự chuẩn bị phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt có đau không?

Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt nhìn chung không gây đau, vì các phương pháp thực hiện chủ yếu là xét nghiệm và thăm khám đơn giản. Xét nghiệm PSA chỉ cần lấy máu nên hầu như không đau, chỉ có cảm giác châm nhẹ. Thăm khám trực tràng bằng ngón tay diễn ra nhanh, không gây đau nhưng có thể hơi khó chịu trong thời gian ngắn.

Đối với các kỹ thuật chuyên sâu hơn như siêu âm qua ngả trực tràng hoặc sinh thiết, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu hơn, nhưng thường được thực hiện nhanh và có hỗ trợ giảm đau. Nhìn chung, các phương pháp này đều an toàn, ít xâm lấn và mức độ khó chịu ở mức chấp nhận được.

2. Bao lâu nên đi tầm soát một lần?

Tần suất tầm soát ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ nguy cơ và kết quả kiểm tra trước đó. Với nam giới có nguy cơ trung bình từ 50 tuổi, việc tầm soát thường được khuyến nghị mỗi 1–2 năm nếu chỉ số PSA ở mức bình thường. Với những nam giới thuộc nhóm nguy cơ cao từ 45 tuổi hoặc nguy cơ rất cao từ 40 tuổi nên kiểm tra định kỳ hằng năm để theo dõi sát hơn.

Khi có dấu hiệu bất thường, bác sĩ có thể khuyến nghị tăng tần suất tầm soát để theo dõi sát hơn. Do đó, nam giới nên trao đổi với bác sĩ để xây dựng lịch kiểm tra phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Bên cạnh việc tầm soát định kỳ, nam giới nên duy trì lối sống khoa học và chủ động chăm sóc tuyến tiền liệt bằng cách bổ sung các dưỡng chất từ thiên nhiên như Pygeum Africanum, Saw Palmetto và Pumpkin Seed. Những thành phần này giúp hỗ trợ thư giãn cơ trơn tuyến tiền liệt, điều hòa hoạt động bàng quang, đồng thời góp phần ức chế tăng sinh mô và giảm viêm, từ đó cải thiện các triệu chứng rối loạn tiểu tiện ở người có vấn đề về tuyến tiền liệt như tiểu đêm, tiểu nhiều lần, tiểu khó hoặc tiểu không hết…

Chủ động tầm soát ung thư tuyến tiền liệt là cách hiệu quả để bảo vệ sức khỏe nam giới trước nguy cơ bệnh tiến triển âm thầm. Việc kiểm tra định kỳ theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ không chỉ giúp phát hiện sớm bất thường mà còn tạo điều kiện can thiệp kịp thời, nâng cao tiên lượng điều trị. Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh và chăm sóc tuyến tiền liệt đúng cách sẽ góp phần giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.